Aratrmac, Yazar

ANASAYFA
BZE ULAIN
AMACIMIZ
KUR'AN DNLE
KTAPLARIMIZ
DERS VDEOLARI ARV
NOT DEFTER
Mtebih sfatlar, Allahn ilmine havale etmek gerekir: Mesel; Allahn iki el (Sd: 75), yz (Rahmn: 27), nefs (Mide: 116), uluvv (Mlk: 16), istiv (T-H: 5) gibi sfatlar vardr. Rabbimiz, bu trden sfatlarn Kuranda zikretmitir. O halde biz de, bunlar, Onun sfatlardr deriz. Gerek Kuran ve gerekse Hadislerdeki bu trden mtebih sfatlara keyfiyetsiz (naslln sorgulamadan), tebih (benzetme), temsil (misallendirme), tecsm (cisimlendirme), tatl (anlamn ilevsiz klma) ve tahrif (bozup deitirme)ye gitmeden inanrz. stiv konusunda fazla detaylara girmeden, baz rivyetleri naklederek birka meseleyi aklamak istiyoruz. Ama ondan nce, bu kelimenin anlamn ve Kuranda nasl kullanldn ifade edelim. Szlkte, istiv; eit olmak, ynelmek, istikrar bulmak, hkmetmek, hkim olmak, ykselmek, yksek ve yce olmak ve kurulmak gibi anlamlara gelir. Bu kelime istev: istiv etti ekliyle, Kuran- Kerimde dokuz yerde kullanlmtr. Bunlardan ikisinde (Bakara: 29, Fussilet: 41) ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاء sonra semya yneldi eklinde il: e doru edat kullanlmtr; alt tanesinde (Arf: 54, Ynus: 3, Rad: 2, Furkn: 59, Secde: 4, Hadd: 4) ise, ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ sonra ara istiv etti eklinde al: zerine, zerinde edat kullanlmtr. Bir yerde de الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى Rahmn ara istiv etti (T-H: 5) eklinde gemektedir. stiv kelimesinin Kuranda baka Ayetlerde de mzi ve muzri kipleriyle kullanmlar vardr. Bu Ayetlerde de, eit ve denk olmak, oturmak, kurulmak ve binmek gibi anlamlar ifade etmektedir. Tabi ki bu anlamlarn varlklarla ilikili olduunu unutmayalm. Yani bu verdiimiz anlamlar, istivnn kelime anlamlardr. Bu fiili, Allaha nispet ettiimiz zaman, mahlkta ait olan bu anlamlar veremeyeceimizi, Allah yaratlm varlklara benzetmenin asla ciz olmadn unutmayalm

ALLAHIN, EL, YZ, NEFS, ULUVV, STV GB SIFATLARINA MAN MESELES:

    Mtebih sfatlar, Allahn ilmine havale etmek gerekir 

 Mesel; Allahn iki el [1], yz [2], nefs [3], uluvv [4], istiv [5] gibi sfatlar vardr. Rabbimiz, bu trden sfatlarn Kuranda zikretmitir. O halde biz de, bunlar, Onun sfatlardr deriz. Gerek Kuran ve gerekse Hadislerdeki bu trden mtebih sfatlara keyfiyetsiz (naslln sorgulamadan), tebih (benzetme), temsil (misallendirme), tecsm (cisimlendirme), tatl (anlamn ilevsiz klma) ve tahrif (bozup deitirme)ye gitmeden inanrz.

stiv konusunda fazla detaylara girmeden, baz rivyetleri naklederek birka meseleyi aklamak istiyoruz. Ama ondan nce, bu kelimenin anlamn ve Kuranda nasl kullanldn ifade edelim. Szlkte, istiv; eit olmak, ynelmek, istikrar bulmak, hkmetmek, hkim olmak, ykselmek, yksek ve yce olmak ve kurulmak gibi anlamlara gelir.

Bu kelime istev: istiv etti ekliyle, Kuran- Kerimde dokuz yerde kullanlmtr. Bunlardan ikisinde [6] ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ sonra semya yneldi eklinde il: e doru edat kullanlmtr; alt tanesinde [7] ise, ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ  sonra ara istiv etti eklinde al: zerine, zerinde edat kullanlmtr. Bir yerde de الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى  Rahmn ara istiv etti [8] eklinde gemektedir. stiv kelimesinin Kuranda baka Ayetlerde de mzi ve muzri kipleriyle kullanmlar vardr. Bu Ayetlerde de, eit ve denk olmak, oturmak, kurulmak ve binmek gibi anlamlar ifade etmektedir. Tabi ki bu anlamlarn varlklarla ilikili olduunu unutmayalm. Yani bu verdiimiz anlamlar, istivnn kelime anlamlardr. Bu fiili, Allaha nispet ettiimiz zaman, mahlkta ait olan bu anlamlar veremeyeceimizi, Allah yaratlm varlklara benzetmenin asla ciz olmadn bilelim

Bu giriten sonra, Allahn istiv sfatna yaklammz nasl olmadr, sorusuna cevap arayalm. bn-i Atyye rahmehullh, T-H Sresinin beinci Ayetinin tefsirini yaparken unlar sylemektedir: mam Mlik, kendisine istiv hakknda soru soran bir adama yle demitir: stiv malumdur, keyfiyet mehuldr, Bundan (istiv hakknda) sual etmek bidattir. [9]

Baka bir  rivyette de yle gemektedir: Bir adam, Mlik b. Enese, Allahn Rahmn ara istiv etti kavlinden sual etti ve istiv nasldr? dedi. Bunun zerine uzunca bir sre ban ne edi, buram buram terlemeye balad sonra dedi ki: stiv; mehul deildir, keyfiyeti akledilemez, buna iman etmek farzdr, bundan sual etmek bidattir. Sanyorum ki sen sapk bir adamsn. Sonra emretti, adam huzurundan kardlar. [10] Bu rivyete gre; mam Mlik, kendisine istivnn keyfiyeti sorulduu iin skntdan ter iinde kalmtr. nk Rahmnn istiv sfatn akl ihta etmekten cizdir. Bu nedenle de, istivnn bu boyutundan sorgu sual etmek bidattir. mam Mlik, byle bir soru sorduu iin, o adamn dallet ve bidat ehli olduunu dnmtr. Allahn bu sfatnn mahiyetini kurcalayan bu adamn davrannn, kendisini ya da dier insanlar tebih ve tecsme gtrme tehlikesinden dolay da ok rahatsz olmu; adama gerekli cevab verdikten sonra huzurundan karlmasn istemitir. Dier bir rivyette ise, mam Mlik, istivnn malum olmasnn (bilinmesinin), szlkteki anlam asndan olduunu belirtmektedir: mam Kurtub rahmehullh, Arf Sresinin 54. Ayetinin tefsirinde bu rivyeti nakletmektedir: mam Mlik rahmehullh: stivnn ne demek olduu szlkte bilinmektedir, nasl olduu mehuldr, bundan soru sormak bidattir. [11] te Selef-i Slihnn istiv konusundaki genel itikd budur!

eyhul slm bn-i Teymiyye rahmehullh, Allahn ara istivs konusunda, Ehl-i Snnetin grn zikrederken yle demektedir: Ara istiv, keyfiyetsiz ekilde Allahn bir sfatdr. Kiinin buna iman etmesi ve bunun hakkndaki ilmi Allaha havale etmesi gerekir. [12] bn-i Teymiyye, bu aklamadan sonra, -az nce-  Beav tefsirinden naklettiimiz, T-H Sresinin 5. Ayetinin tefsiri hakknda bir adamn mam Mlike ynelttii soruyu ve  mamn da o kiiye verdii cevab kaydetmitir. [13]

Biz de, Allah, ara istiv etmitir diye iman ediyoruz. stiv sfatn Allah iin isbt ediyoruz ama nasl istiv ettiini bilmiyoruz. Allahn bu sfatna keyfiyetsiz iman ediyoruz. Bu konudaki ilmi, Allaha havale ediyoruz. Allah, cisimlendirmekten ve misallendirmekten tenzih ediyoruz. Zira hibir ey, Allahn benzeri olmad iin, Rabbimizin sfatlaryla bir mahlkt karlatrarak anlayp akletmenin imkn da bulunmamaktadr. Bu nedenle de bu konuda, gereksiz sorularla meseleyi didiklemiyoruz. Selef, istiv Ayetinin keyfiyetine girmeden, Allahn bu sfatn ilevsiz de brakmadan unu sylemitir: Allah, ztyla arn stnde ve mahlktndan ayrdr. [14] Drt mezhep imam; Ashab- Kirmn, Yce Allahn ztyla lemin dnda ve fevkinde olduuna inandklarn ve dolaysyla slm akidesini bu inancn tekil ettiini savunmulardr. Mtebih olan bu meselede ok tartmalar olmutur. Bu ifadede, Allaha mekan nispeti yoktur. Allah herhangi bir mekanda deildir ve mekandan mnezzehtir. nk Allah, mahlkt ve ar yaratmadan nce de vard

stiv meselesinin konuulduu bir yerde cihet bahsinin ele alnmamas mmkn deildir. Bu konuda slm alimlerinin iki yol tuttuklarn syleyebiliriz. Bir grup alim, Nasslarda gelen haber sfatlar tevl etmeden olduu gibi, zhirleri zerinde kabul etmiler. Ama bunu yaparken asla Allah mahlktna benzetmemi, cisimlendirmemi ve Onu yceliine uygun ekilde nitelemilerdir. lk dnem Selef- Slihnin ve onlara uyan mctehidlerin yolu budur. Bir ksm alimler de, tevl yapmlardr. Onlar da, genelde mteahhrn (sonra gelen) alimlerdir. Fakat bu alimler de, tevl esnasnda Allah, mebbihe ve mcessimenin yapt gibi, yaratlmlara benzetmekten ve Onu cisimlendirmekten, Ona noksanlk izfe etmekten iddetle kanmlardr. Bu gerekleri gz nne alarak, u gerein altn izmek isteriz. slm alimlerinin gerek haber sfatlar ve gerekse tm mtebih Nasslar hakkndaki farkl yorumlarnn olduunu hatrdan karmamalyz. Ve biz, bu aklamalardan hangisini tercih edersek edelim, bizim gibi dnmeyen alimleri ve Mslmanlar sapklkla, bidatlkla hatta kfr ile ithm etme gafletine dmemeliyiz. nk slm alimleri ictihdn ciz olduu yerlerde ictihd ederler ve o yorumlar esnasnda mutlaka slmn inan esaslarn ve haram-hell huddunu muhafaza ederler. Grleri zhiren birbirlerine zt dahi olsa bunu lafz ihtilf olarak grmemiz gerekir. Zira iin esasnda, vahyin muhkem Nasslarna istind konusunda alimler arasnda ayrlk yoktur. Btn alimlerin amac, Allahn rzasdr. Dayanaklar da vahiydir. Farkllk, muhkem olmayan o Nasslar yorumlama ve anlama konusunda ortaya kmaktadr. Bundan dolay alimler knanmaz. nk onlara o meselelerde ictihd iznini Allah Sbhnehu ve Tel vermitir.

mam Kurtubi, cihet konusunda yle demektedir: Selef-i Slihnin ilk dnemleri, Allahn bir cihette buluunu nefyetmiyorlar ve bunu nefyettiklerini de ifade etmiyorlard. Aksine onlar ve herkes, Allah Telnn Kitabnda bildirdii, peygamberlerinin de haber verdii ekilde, Ona cihet isbt ediyorlard. [15] Selef-i Slihten hibir kimse, Allahn ar zerine hakikaten istiv etmi olduunu inkr etmiyordu. [16] stiv Ayetinde ifade edildii gibi, Allah, ara hakikaten istiv etmitir. Bu arn zeri de mahlktn dnda ve ondan ayrdr. stivnn mahiyetini bilmediimiz iin, bu meselede bize den; Allah noksanlklardan tenzih etmek, Onu mahlktna benzetmemektir. Bu konuyu fazla uzatmak istemiyoruz. Zira ana konumuz istiv bahsini detaylandrmak deil, Allahn haber sfatlarna kar tutumumuzun ve inancmzn nasl olmas gerektiini aklamaktr. stiv bahsi de, bu konuda ok nemli bir mesele olduu iin, bu rnei aklama ihtiyac hissettik

Allahn bir dier sfat, Allahn elidir. Rabbimiz yle buyurmaktadr: Muhakkak ki (Hudeybiyede) sana beyat edenler ancak Allaha beyat etmi olurlar. [17] Allahn eli, onlarn eli zerindedir [18] Bu Ayet, Mekkeye eli olarak gnderilen Hz. Osmann ehid edildii haberi zerine, Peygamberimizin, ashabndan, onlar lnceye kadar savaacaklarna ya da sava meydanndan kamayacaklarna dair kendilerinden kesin sz almt. Buna, Rdvn Beyati denir. te Ayet, bu beyate iaret etmektedir. Bu konuya, Chiliyye konusunu aklarken, Hamiyyetl Chiliyye ksmnda temas etmitik.

Bu Ayette zikredilen Allahn eli meselesine dnecek olursak; biz, Allahn eli vardr diye inanrz. stiv konusunda dediimiz gibi, el biliniyor ama, Allahn eli, kimsenin eline benzemedii iin, burada tebih ya da temsil asla ciz deildir. Tahrf ve tatl de yaplmamaldr. Nasl bir el? diye de sorulmamaldr. Keyfiyeti mehul olan mtebih sfatlar konusundaki tutumumuz; Allahn nna ve azametine yakr bir el olduuna iman etmek [19]; bu ve benzeri sfatlar sorgulamaktan ve iptal etmekten saknmaktr.

Mutezile ve kaderiyye frkalar, Fetih Sresinin 10. Ayetindeki Allahn eli iin; Onun ilmi ya da kudreti demektedirler. Bu ekilde tevl edildiinde, yed (el) meselesinde, byk bir ikl (karklk ve problem) ortaya kmaktadr. [20] Allahn el sfat iin, ilim veya kudret anlam verildiinde, bu sfat ilevsiz klmann yannda, tutarsz ve itikd adan tehlikeli bir anlam ortaya kmaktadr. Bu tutarszlk da, Allahn iki ilim ve iki kudret sfatlar olduu sonucudur. Zira Rabbimiz, Sd: 75. Ayette de: (Allah) buyurdu: Ey blis, iki elimle yarattma secde etmekten seni meneden nedir? buyurmaktadr. [21] Bu Ayet, Allahn, el sfatna, ilim veya kudret anlamlar verilemeyeceinin ak delilidir. Kuranda farkl Ayetlerde geen el sfatnn da farkl sfatlar olmayaca aikr olduuna gre [22], el sfatn tevl etmek yerine, tebh ve tecsmden saknarak isbt etmek daha isbetlidir. Bu nedenle, el, Allahn bir sfatdr ama keyfiyetini bilmiyoruz deriz. Allahn rz ve gazap sfatlar da yledir. Bunlar hakknda da, nasllklarn bilemediimiz halde, bunlar, Allahn iki sfatdr diye iman etmekteyiz.

Yed (el), vech (yz), kadem (ayak), ayn (gz) [23], Allahn gelmesi, gitmesi, inmesi (mece, zehb, nzl, ityn), istiv gibi haber sfatlarn zhir anlamlar dikkate alndnda tebh ve tecsme gtrc olduklar iin, alimler bu tr sfatlarn tevl edilip edilmemesi hususunda ihtilf etmilerdir. Haber sfatlar olduu ekliyle isbt edenler olduu gibi, onlar tevl edenler de olmutur. slm alimlerinin ortak noktas, Allah Tely, mahlkta benzemekten tenzh etme esasnda birlemeleridir.

يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ   "Allahn eli onlarn elinin stndedir" Hfz bn-i Kesr, istiv konusunu aklarken, Allahn sfatlar konusunda u hkmleri kaydetmektedir: Bilkis hakikat, imamlarn syledii gibidir. Mesela, mam Buhrnin hocas Nuaym b. Hammad yle der: Kim Allah, mahlkta benzetirse kfir olur. Kim Allahn kendisini niteledii bir vasf inkr ederse kfir olur. Allah ve Raslnn, Allah nitelemelerinde hibir tebih yoktur. Dolaysyla kim ak Ayetlerde ve sahih Hadislerde gelen sfatlar, Allahn yceliine layk bir ekilde Ona isnd eder, Allah noksanlklardan tenzih ederse doru yola girmitir. [25] bn-i Kesr, bu aklamalar yaparak, Allahn sfatlarn inkr etmenin ve o sfatlar yaratlmlara tebh etmenin kfr olduunu belirtmektedir. Bu sebeple biz, Allahn sfatlarnda tebih ve tecsm yapmadan, O sfatlarn Allahn yceliine yarar ekilde olduuna iman etmekteyiz.

Yusuf Semmak


[1] Sd: 75

[2] Rahmn: 27

[3] Mide: 116

[4] Mlk: 16

[5] T-H: 5

[6] Bakara: 29, Fussilet: 41

[7] Arf: 54, Ynus: 3, Rad: 2, Furkn: 59, Secde: 4, Hadd: 4

[8] T-H: 5

[9] El-Muharrarul Vecz, bn Atiyye, Beyrt, C: 4, S: 36

[10] Tefsrul Beav, Beyrt, C: 2, S: 137

[11] El-Cmiu li-Ahkmil Kurn, mam Kurtub, Arf: 54. Ayetin tefsiri 

[12] Mecmul Fetv, C: 16, S: 400

[13] Bu rivyet biraz nce gemiti: Tefsrul Beav, Beyrt, C: 2, S: 137

[14] اللهُ فَوْقَ الْعَرْشِ بِذاتِهِ بَائِنٌ مِنْ خَلْقِهِ

[15] Allaha cihet nispeti konusunda alimler arasnda fikir ayrlklar olmutur. Kimi alimler, Allaha cihet nispet edilemeyeceini sylerken; selef alimlerin pek ou, Allaha st cihet (mahlkta tebihsiz bir fevkyyet) nispet edilebilecei grn benimsemitir. Haber sfatlar konusunda ihtilf olmasnn balca nedeni; bazlarnn, tevl yolunu semeleri; bazlarnn ise, tevle sapmayp, sz zhiri zere alarak, Allah mahlkta benzetmeden, Onun yceliine yarar ekilde Onu nitelendirmeleridir. Allahn haber sfatlar konusunda en ok ihtilfn olduu meselelerin banda istiv konusu gelmektedir.

Mturd kelamclarndan Ebl Yusr el-Pezdev de, mekanda bulunmaktan mnezzeh olan Allahn tamamen mekn kavramlar olan btn cihetlerden tenzih edilmesi gerektiini savunmutur. (Usld Dn, S: 31)

Allah cihetten tenzih eden alimlerin delilleri ksaca unlardr: Bir cihette bulunmak, madd varlklara mahsus bir sfattr. Allah ise madde st bir varlk olduuna gre, cihetten mnezzehtir. Eer Onun iin zel bir cihet kabul edilecek olursa, bu, Onun bir mekanda olduu anlamna gelir. Mekan ve yer tutmak dolaysyla, yer tutan iin hareket, deime ve sonradan olma gibi sfatlar da sz konusu olur. Ayrca Allahn bir cihette bulunmas, en azndan lemin o cihete denk gelen parasnn, Onunla birlikte kadm (ezel) olmasn gerektirir. Halbuki lem, btn paralaryla hdis (sonradan yaratlm)tr Aslnda Nasslarda da, Allaha cihet kavram aka nispet edilmemitir. Baz Ayet ve Hadislerde Allaha atfedilen istiv, sem, uluvv, fevk gibi kelimeler, Onun azamet, ycelik ve stnlk niteliklerine sahip olduunu ifade etmek iin zikredilmitir. u halde Allah, herhangi bir cihette ve dolaysyla bir mekanda bulunmayan, lemin iinde veya dnda gsterilmesi mmkn olmayan madde tesi bir varlktr Bunlar, kelamclarn aklamalardr.

Bata eyhul slm bn Teymiyye olmak zere selef alimlerin bu konudaki yorumu ise yledir. lem, Allah tarafndan yaratlmtr ve Onun, zihnin dnda da fiilen mevcut olduu herkese kabul edilmektedir. Bu durumda Allah, lemi ya ztnda ya da ztnn dnda ayr olarak yaratmtr. Allahn, lemi ztnda yaratmas imknszdr. nk byle bir durum, Allahn, yarattklarna hull edip, onlarla birlemesini ve dolaysyla da mahlkt gibi, hdis yani sonradan olmasn gerektir. Allah ise, zt ve sfatlar ile ezeldir. O halde lemi ztnn dnda yaratmtr. O, ztyla lemin iinde deil, dnda ve st cihetindedir. Aksi takdirde lemin ne iinde ne de dnda olmak gibi akln ilkelerine aykr bir sonu ortaya kacaktr. Allah, mekana ve cihete muhta deildir. Ama Allah, zt ve sfatlaryla vardr. unu ifade etmeden gemeyelim; Allahn st cihette olmas, yaratklarn birbirlerine nispetle belli bir cihette bulunmalar gibi anlalmamaldr. Zira O, ei ve benzeri olmayan bir varlktr. Ztyla lemin iinde deil tesinde (fevkinde), yaratlm hibir varln bulunmad bir ynde olmas anlamnda st cihettedir Akl delillerin yannda, Allahn st cihette olduunu im eden Nasslar da mevcuttur. Allahn, lemi yarattktan sonra ara istiv ettii, meleklerin ve Rhun Ona ykseldii, Hz. Peygamberin mirc gecesinde sidretl mntehy aarak Onun huzuruna kt, len mminlerin ruhlarnn da gk katlarn geerek Ona ulat bildirilerek Allahn lemin iinde bulunmad im edilmitir. Nasslarda cihet lafz kullanlmamakla birlikte, sud (Ftr: 10), urc (Secde: 5; Meric: 4), fevk, uluvvgibi kelimeler kullanlarak, Allahn, kintn stnde olduuna iaret edilmitir.

Ftr: 10da:

 إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَالْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ

Gzel sz yalnz Ona ykselir. Onu da slih amel ykseltir buyrulmutur.

Secde: 5de ise:

 يُدَبِّرُ الأَمْرَ مِنَ السَّمَاءِ إِلَى الأَرْضِ ثُمَّ يَعْرُجُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ أَلْفَ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدّونَ

O, her eyi gkten yere tedbr (dzenleyip idre) eder. Sonra (iler), sizin saymanza gre, bin yl olan bir gnde Ona ykselir buyrulmutur.

Meric: 4de de:

 تَعْرُجُ الْمَلائِكَةُ وَالرُّوحُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ

Melekler ve Rh (Cebril) oraya mikdar elli bin yl olan bir gnde ykselir buyrulmaktadr.

(Secde: 5de, مِمَّا تَعُدّونَ sizin saymanza gre buyrulduu halde, Meric: 4de bu kayt yoktur. Bu Ayette de, o kaydn gzetilmesi gerektiini syleyen alimler vardr. Bununla beraber, elli bin yllk senenin Melekler ve Rh Senesi olma ihtimali de vardr. Bu ifadenin kullanlmas, sakndrma amacna matuftur. Baz alimlere gre ise, elli bin yl ifadesi, zamann okluunu beyan etmek iin deil, o gnn iddetinden kinyedir; dolaysyla bu miktarn da daha ok ya da daha az olmas mmkndr. Mchidden gelen bir rivyete gre bu Ayet, dnyann mrnn elli bin yl olduuna iaret ediyor. Bu mrn hepsi bir gndr) 

Nasslardaki bu tr iaretlerin yannda, insanlar da Allah, ftr olarak lemin stnde dndkleri iin, kulluklarn bu uur iinde yerine getirirler. Hatta Hadislerde getii gibi, Ona dua ederken de ellerini semya kaldrrlar. Ayrca ahirette, Allahn grlmesi (ruyetullah) konusunda da Allaha cihet nispet etmeden, Onun nasl grlebilecei aklamak olduka zordur. Aslnda istiv meselesi gibi ahirette Allahn grlmesi meselesi de mtebih bir konudur. Her ikisinin de naslln bilmek mmkn deildir. Sahabe, tbin ve mctehidlerden oluan ilk dnem slm alimleri bu inanc paylamlar ve aksi grleri iddetle tenkt etmilerdir. Fakat unu tekrar hatrlatmak isteriz ki; Allahn haber sfatlar konusunda, alimler her ne kadar farkl grleri savunmu olsalar da, hepsi de Rabbimizi mahlkta benzemekten, Onu cisimlendirmekten, isim ve sfatlarnda Ona noksanlk atfetmekten tenzih etmilerdir. Her Mslman unu bilsin ki, eer bu konu mtebih yani yoruma ve ictihda ak olmasayd, alimler bu meselede farkl fikirler ortaya atmazlard. O halde biz mminlere den de, biz kendimiz, elbette en doru yola yani selefin yoluna uyarz ama farkl grleri olan ya da muteahhrn ulemnn grlerinde olan kimseleri de, srf bizim gibi inanmyorlar diye tekfir etmeye kalkmayz! Zira ictihd mahallinde, zz grleri savunan kimseleri dinin dnda saymak, o ictihdlara sahip olan mctehidleri ve asrlarca onlarn grlerine tbi olan saysz din kardelerimizi de tekfir etme sonucunu dourur! stiv ve cihet bahsinde her Mslmann dikkat etmesi gereken ey; bu sfatlarn keyfiyetini tam bilememekle ve idrak edememekle beraber, Yce Allah, mahlktna benzetmemek, Onu nna ve yceliine layk ekilde niteleyip, tm noksanlklardan Onu tenzih etmek ve Ona bir mekn isnd etmemek demektir.   

[16] Kurtubi Tefsiri, Arf: 54n tefsiri.

mam Kurtubinin bu aklamalarnn Arapasn da vermek istiyoruz:

 وقد كان السلف الأول رضي الله عنهم لا يقولون بنفي الجهة ولا ينطقون بذلك، بل نطقوا هم والكافة بإثباتها لله تعالى كما نطق كتابه وأخبرت رسله. ولم ينكر أحد من السلف الصالح أنه استوى على عرشه حقيقة.

[17] Bu beyat, Rdvn Beyatidir. Hudeybiyede semure (devedikeni) aacnn altnda meydana gelmitir. O gn, Allahn Raslne beyat eden sahablerin says hakknda bin yz, bin drt yz, bin be yz rakamlar sylenilmitir ki, bu rakamn ortas sahih olandr. (Tefsrul Kurnil Azm, bn-i Kesr, Dru Usme, Ammn, C: 4, S: 1930)

[18] Fetih: 10

[19] Allah, nna yakmayan nitelendirmelerden tenzh etmek iin, Onun selb sfatlar vardr. Bunlar unlardr: Kdem (ezel olmak, balangc olmamak), bek (ebed olmak, varlnn sonu olmamak), muhlefetn lil havdis (sonradan olanlara yani mahlkta benzememek), kym bi-nefsihi (Allahn baka bir zta ya da mekana muhta olmamas, bizzat kim olmas), vahdniyyet (Allahn ztnda, sfatlarnda ve fiillerinde bir ve tek olmas, ei, benzeri ve ortann bulunmamas) demektir. Bu be sfta tenzhiyye sfatlar da denir. Bu sfatlar, Allah ztna layk olmayan mana ve nitelemelerden tenzih etmek demektir. Allahn selb sfatlar anlalmad ve Onun ztna ve yceliine noksanlklar izfe edildii zaman, irk ortaya kar. Tenzih akidesi ise irki iptal eder. Bu akideyi, Onun benzeri hibir ey yoktur (r: 11) Ayeti en gzel ekilde ortaya koymaktadr.

Aslnda tenziht belli bir ereveye sktrp, tek tek saymak mmkn deildir. Fakat Kelm ulems kolay anlalmas iin yukarda taksimtn verdiimiz gibi, bu sfatlar be ana asla irc ederek mtela etmilerdir. Bu sfatlar, ulhiyete nispet edilmesi mmkn olmayan yaratlmlk, acz, noksanlk gibi kavramlarn nefyini yani Allah bunlardan tenzih etmeyi zarri klar. Bu tr kavramlarn, Allahn ztndan uzaklatrlmas (nefy, tenzh) ile O, nitelenmi olur. Buna gre tenzh sfatlar, Allahn ne olmadn anlatan sfatlardr. Allah, hakkyla takdir etmek yani Ona iman etmek; Onu, kendisinde olan sfatlarla kabul etmek olduu gibi, kendisinde olmayan noksanlk, acizlik ve kusurlardan da tenzh etmek demektir.

Tenzh sfatlar yle de ifade edebiliriz: Allahn balangc ve sonu yoktur. Allah cevher, cisim, araz, musavver (ekil sahibi), mahdd (snrl), madd (saylabilir), mtebaiz (blnebilir), mtecezzi (paralanabilir), mterakkib (birleik), mtenhi (sonlu) vb. deildir. Mahiyet ve keyfiyet Allahn vasf olamaz. Allah iin mekan sz konusu deildir, zamanla mukayyed (kaytl) deildir. Hibir ey Ona benzemez

Allahn nefs sfat olan Vcd ise, Allah vardr, varl ztnn gereidir, varl bakasndan deildir demektir. Bu nedenle Allaha vcibul vcd denir. Varln zdd olan adem (yokluk), Allah hakknda mmteni (imknsz)dr. Byle bir ey tasavvur edilemez. Yukarda akladmz vcd, kdem, bek, muhlefetn lil havdis, kiym bi-nefsihi, vahdniyyet sfatlarnn tamamna zt sfatlar da denir.

Allahn tenzh sfatlarn aklamamzn nedenlerinden bir tanesi de, Onun subt, haber ve fiil sfatlarnda ar gidip, Onun hakknda, hakkn dnda sz sylemekten sakndrmaktr. Biz, Allah kendi sfatlarndan tanrz ve Onun hibir sfatn bir bakasna vermediimiz gibi, hibir sfatn mahlkta tebih de etmeyiz. Onu cisimlendirmekten de saknrz. Allahn bir sfatna, bir bakasn ortak klmak irk olduu gibi, Onun sfatnn bir tanesini dahi, mahlktn sfatna benzetmek de irktir! Mesel, yed (el), vech (yz), istiv gibi haber sfatlar konusunda tutumumuz; Onun sfatlarn iptal etmediimiz gibi, asla o sfatlar yaratlmlara da benzetmeyiz.

[20] Bu ifadeler, bidat frkalar olan kaderiye ve mutezile hakkndadr. Ehl-i Snnetten Allahn yed sfatna kudret, ilim, nimet gibi anlamlar veren alimler hakknda deildir. Zira bu iki ekoln metodu ve itikd ayn deildir. Bidat frkalar, Allahn haber sfatlarn isbt etmedikleri gibi, bu sfatlar ilevsiz klmlar; bazlar tebh ve temsle sapmlar, bazlar da tebh ve temsle yaklamlardr. Baz Ehl-i Snnet alimleri ise, her ne kadar bu sfatlar tevl etseler de, Allah nna yakr ekilde tenzh etmeyi ihmal etmemilerdir. Tevl ile tahrf arasndaki izgiyi amamak gerekir. Tevl cizdir, tahrf btldr

[21] Allahn el sfat, tesniye (ikil) ve oul olarak da zikredilmektedir: Mide: 64de: Hayr, Allahn iki eli de aktr buyrulmutur. Ysn: 71de ise: Grmezler mi ki, Biz onlarn faydasna kendi ellerimizle var ettiimiz davarlar yarattk? te kendileri bunlara sahiptirler buyrulmaktadr. lk Ayette iki el, son Ayette ise ellerimiz ifadeleri kullanlmtr.

[22] Yani Fetih: 10daki el sfat, kudret, ilim yahut nimettir; ama Sd: 75deki iki el sfatn tevl etmeden, isbt etmek gerekir demek gibi Sd: 75deki iki el sfatna iki kudret anlam vermenin imknszl, Kurandaki dier Ayetlerdeki el sfatn da tevl yerine isbt etmeyi daha makul hale getiriyor. Fakat baz alimler, bu sfatlar bulunduklar Ayetlere gre yorumlamlar; bazlar tevl etmiler, bazlar da tevl etmemilerdir. Mesela, mlk elinde bulunann n ne ycedir (Mlk: 1) Ayetinde hakikaten el mi kastedilmitir yoksa bu kelime kudret anlamnda bir nitelik midir? te bu iki ynde de tercih yapan alimler bulunmaktadr. Selef, bu trden haber sfatlar tebihsiz olarak isbt yoluna girmilerdir. Allah en iyi bilendir!

[23] Allahn ayn (gz) sfat, T-H: 39da tekil olarak gz eklinde, Kamer: 14de de oul olarak gzlerimiz eklinde kullanlmtr.

[24] Taber Tefsiri, Fetih: 10un tefsiri. mam Tabernin aklamas:

وفي قوله: يَدُ اللّهِ فَوْقَ أيْدِيهِمْ وجهان من التأويل: أحدهما: يد الله فوق أيديهم عند البيعة, لأنهم كانوا يبايعون الله ببيعتهم نبيه صلى الله عليه وسلم والاَخر: قوّة الله فوق قوّتهم في نُصرة رسوله صلى الله عليه وسلم, لأنهم إنما بايعوا رسول الله صلى الله عليه وسلم على نُصرته على العدوّ.

[25] Tefsrul Kurnil Azm, bn Kesr, Dru Usme, Ammn, C: 2, S: 804

Balant | kategori: AKAD-TEVHD | tarih: 14/01/2014 | Yorum(1) | Yorum yaz
Ali zbekHocam Allah raz olsun mkemmel bi aklamada bulunmsunuz Rabbim ayaklarnz sabit klsn.
tarih: 20.02.2018
YORUM YAZINIZ
SMNZ

E-Posta (Gizli)

Web siteniz

Yorumunuz

Gvenlik kodu
20.10.2019Pazar
Son Konular • 42- Zlimlerin Yaptklarndan Allah Habersiz Sanma! (Video)
• 41- Ashb- Kehf Hakknda (Video)
• 40- Kur'n'da Peygamberimize 'Ey Muhammed!' Biiminde Hitap Edilmi midir? (Video)
• 39- Neyi Fkhedeceiz? (Video)
• 38- Muavvizeteyn Hakknda bn-i Mes'd'dan Gelen Rivyet Meselesi (Video)
• 37- Rzk Artran ve Bereketlendiren Etkenler Nelerdir? (Video)
• 36- Kime Uyacaz? Kime nanacaz? (Video)
• 35- Ey Yolcu, Dnya Bir Aa Glgesi Gibidir! (Video)
• 34- Kelime-i ehdet'in 'rb (Video)
• 33- Hayata Dair, Hayt tler (Video)
• 32- "Arapa'y Putlatrmak" Deyimi zerine (Video)
• 31- Kime Kulak Vermeli?! -Fkradan Hisse- (Video)
• 30- Evli Kadnlarla Evlenilir mi?! (Video)
• 29- Seyyid Kutub lim midir? (Video)
• 28- Kur'n'a Uymad ddiasyla nkr Edilen Bir Hadsin Mdfaas (Video)
• 27- Gnmzde Genelde Yanl Anlalan Bir yet - Ra'd: 11 (Video)
• 26- Bedevden Al Haberi! (Video)
• 25- Mezhepsizlik Dinsizliin Kprsdr! (Video)
• 24- slm'da Tevhd Olmadan Vahdet Olmaz! (Video)
• 23- Rabbin Kim? Rabb Kimdir? (Video)
• 22- Allah'tan Bakasna bdet Etmede Cehlet Mazeret Deildir! (Video)
• Gnlk Dua ve Zikirler
• KASDE- LAMYYE (eyhu'l-slam bn-i Teymiyye) Pdf ndir!
• Peygamberler Tarihi Test Bilgi Yarmas - PDF ndir!
• Muhtelif Konularda Ksa Ksa - 5
• "TEVESSL VE KABR- NEB'Y ZYARET" ADLI KTABIMIZ IKMITIR!
• MUHTELF KONULARDA LM NAKLLER - 1
• NASHATLER 13
• Dinin Aslnda Cehalet Mazeret midir? (PDF Oku/ndir!)
• Muhtelif Konularda KISA KISA - 4
• Allah Tel, Neden Kurnda Baz Yerlerde Biz Zamiri ile Hitap Buyurmutur?
• Vv ve Y Harflerinden nceki Harfi Mefth Olan Emsile-i Hamse'ye Nn-u Sakle'nin Dhil Olmas:
• NASHATLER 12
Son Yorumlar
sadullah demirciolu
abdullah bin mesud (r.a.) sakn
Yusuf Semmak
Bir kardeimiz, selmdan sonra;
Yusuf Semmak
EVET, YNE SGARA! Bugn piyas
brahim sarta
Allahraz olsun
Muhammet ****
Bizim din hocamz banz rtmek
Ali zbek
Hocam Allah raz olsun mkemmel b
fatma
ellerinize yreinize salk cdd
Mehmet
Bu site "13.45'de mi 13.45'te mi
iclal
elinize salk
misafir
Allah raz olsun .
mutluluk
ok gzel olmu ellerinize salk
hediye
Esselamn aleykm Yusuf kardeim.
Yusuf Semmak
SNNETTE BYLE BR PAZARLIK ANLAY
mahmut konur
BR AYET "Mmin kadnlara da bak
Erkan
Allah raz olsun
ismail
bayildim
Yusuf Semmak
NOT: Bir Hristiyanla tartan bir
Yusuf Semmak
KMLER SULU? Bir toplumda ins
Yusuf Semmak
SAHR VAKTNN SON BULMASI VE SAB
ali
Gzel bir anlatm olmu ALLAH(C.C
Yusuf Semmak
MUHCRLERLE ENSRIN KARDEL:
Ece
Harika ok teekkrler
meryemnazyazan
ok gzel anlatmsnz, imdi o
Yusuf Semmak
DLN, BEYNIN, OKUMANIN, YAZMANI
Yusuf Semmak
Bir melde yle geiyor: "Bunun
Yusuf Semmak
Mtevz, mutevaz (م
Yusuf Semmak
Esml Hsn: Yanl el-Esmul
Yusuf Semmak
Mkl: Yanl Mkil (kapal,
Yusuf Semmak
Naslki: Yanl Nasl ki: Doru
Yusuf Semmak
MESS: Deme, dokunma, temas,
Sibel EKNC
Muhterem Hocamz Feriduddin AYDIN
2017
ok detaya girmisiniz ama tr
Melek
ok gzel
© 2012 YUSUFSEMMAK.COM