EVVÂBÎN NAMAZI HAKKINDA ÖZLÜ AÇIKLAMALAR:

Evvâbîn Namazının Tanımı (Vakti):

Akşam namazından sonra veya kuşluk vaktinde kılınan nâfile namazdır.

"Evvâbîn" Kelimesinin Kur'ân'da Kullanılışı ve Anlamı:

Evvâbîn kelimesi "dönen, Allah'a yöne­len, tevbe eden" anlamındaki 'evvâb' kelimesinin çoğuludur. Kur'ân-ı Kerim'de beş yerde tekil kullanılmıştır:

"Çünkü o (Dâvud), Allah'a çokça dönen (evvâb) birisi idi" (Sâd: 17),

"Her birisi (Dâvud'un emrine verilen kuşlar) ona dönücü (evvâb) idi" (Sâd: 19),

"... Çünkü o (Dâvud) Allah'a çokça dönen (evvâb) idi" (Sâd: 30),

"... O ne güzel kuldur. Çünkü o (Eyyûb), Bize çokça dönen (evvâb) idi" (Sâd: 44),

"İşte bu (cennet), itaate dönen (evvâb) ve nefsini koruyan herkes için va'dolunageldiğinizdir" (Kâf: 32),

Bu kelime bir yerde de çoğul kullanılmıştır:

"... Eğer iyi kimseler olursanız şüphesiz ki O, kendine dönenler (evvâbîn)'i gerçekten bağışlayıcıdır" (İsrâ: 25)

Bu kelime ile eski peygamber­lerin ve sâlih kulların her zaman Allah'a yöneldikleri, tevbe edip O'na döndükleri anlatılır. Bu kelime, Hadîs-i Şerîflerde de tekil ve çoğul olarak yer almakta ve benze­ri anlamlar taşımaktadır.

Yukarıdaki âyet­ler arasında özellikle İsrâ sûresinde ge­çen evvâbîn kelimesi müfessirler tara­fından "günah işlediğinde derhal tevbe edip Allah'a yönelen, Allah'a itaat ede­rek hayır işleyen kimseler" şeklinde açık­lanmıştır.

Evvâbîn Namazının Hadîslerdeki Yeri ve Kaynakları:

Hz. Peygamber'den ve ashaptan, ak­şam namazından sonra nâfile namaz kıl­mayı teşvik eden Hadîsler rivâyet edilmiştir.

Bunlar arasında, akşam namazından son­ra kılınan altı rek'at nâfile namazın on iki yıllık ibadete denk olduğu, bu namazı kılan kimsenin günahlarının deniz kö­püğü kadar çok olsa da bağışlanacağı, akşam namazından sonra dört rek'at daha kılan kişinin cennetle ödüllendiri­leceği, onun Kadir gecesini ihya etmiş gibi ecir alacağı, yine bu vakitte yirmi (diğer bir rivâyette) on rek'at namaz kı­lan kimse için Allah'ın cennette bir köşk inşa edeceği şeklinde bu namaza teşvik edici Hadîs­ler sayılabilir. [1]

Ancak bu Hadîslerin hemen hemen tamamı muhaddisler tarafından sened itibariyle za­yıf görülmüştür. Bazı sahabîlerin, Kur'ân'da gece ibadetinden övgüyle söz eden Âyet­lerin [2] bu namazı da içerdiği görüşünde olduğu nakledilir. [3] Literatürde yer alan bu tür rivâyetler Hadîs Usûlü açısından zayıf da olsa ne­tice itibariyle daha fazla ibadet etmeye teşvik ettiğinden Müslümanlar tarafın­dan ilgiyle karşılanmıştır.

Fakîhlere Göre Bu Namazın Kaç Rek'at Olduğu:

Fıkıh mezheplerinin ağırlıklı görüşü, evvâbîn namazının akşam namazından sonra altı rek'at olarak kılınacağı şeklin­deyse de akşam namazının farzından sonra kılınan İki rek'at müekked sünnetin bu namaza dahil olup olmadığı tar­tışmalıdır. Hanefî mezhebinde her iki görüş de vardır.

Evvâbîn namazı Mâlikîler'e göre altı, Hanbelîler'e göre dört rek'attır.

Hanbelîler, bazı Hanefî fakihleri gibi akşam namazının iki rek'atlık müekked sünnetiyle ardından kılınacak dört rek'atlık mendup namazı ayrı mü­tâlaa ederler.

Şafiî mezhebinde ise, evvâbîn namazının yirmi rek'at kılınacağı yö­nündeki rivâyetlerin yanı sıra bunun altı, dört, hatta iki rek'at olduğuna dair rivâyetler de vardır.

Bu Namazın Hükmü:

Gazâlî, akşam ile yatsı namazları arasında altı rek'at na­maz kılmanın müekked sünnet olduğu­nu söylemektedir. [4]

Ancak fakihler, akşam namazının müekked sünnetinin iki rek'at olduğunda hemen hemen gö­rüş birliği içinde bulunduğundan, evvâ­bîn namazının, gayri müekked sünnet veya mendup bir ibadet olarak mütâlaa edilmesi gerekir.

Kılınışı:

Evvâbîn namazının kılınış şekline ge­lince; Hanefîler'in dışındaki üç mezhebe göre gece kılınan nâfile namazlar gibi iki rek'atta bir selâm verilir.

Hanefî mez­hebine göre ise, bu şekil daha faziletli ol­makla birlikte evvâbîn namazı altı rek'at­ta bir selâmla veya dört ve iki rek'at ha­linde iki selâmla da kılınabilir.

Hadîslerde "Evvâbîn" Kelimesinin Kullanılışı:

Akşamın farzından sonra kılınan na­file namaz için bazı mürsel ve zayıf Ha­dîslerde evvâbîn tabirinin yer almasına karşılık sahih bazı rivâyetlerde bu tabi­rin sabahla öğle arasında kılınan kuşluk (duhâ) namazıyla ilgili olarak zikredildiği görülür. [5]

Ancak İbn Hacer el-Heytemî ve Şevkânî gibi bazı âlimler, her iki namaz için de evvâbîn tabirinin kullanılmasına engel teşkil et­mediğini söylemişlerdir.

"Evvâbîn Namazı" Tabiri, Kur'ânî Bir Istılah Değildir:

Başta İsrâ süresindeki 25. Âyet olmak üzere Kur'ân-ı Kerim'de yer alan evvâbîn kelimelerinin evvâbîn namazıyla doğrudan bir ilgisi bulunmamakla bir­likte bu namazın övgüye değer vasıfla­ra sahip insanlara izafe edilmesi bir teş­vik unsuru olarak görülmelidir.

Öte yan­dan evvâbîn namazının meşrûiyeti ko­nusunda delil kabul edilen rivâyetlerin Hadîs tekniği açısından zayıf bulunma­ları yanında bu nâfile namaz için vaad edilen mükâfatlar da dikkat çekecek şe­kilde mübalağalı görünmektedir.

Hadîs usûlü açısından, Hadîs tenkidinde mübalağalı mükâfatlar va'd eden Hadîsler, zayıf kabul edilmektedir. Zahirî manalarına bağlı olarak birer dinî hü­küm kabul edilmeleri halinde akâid esas­ları açısından birçok problemin ortaya çıkmasına yol açacak olan bu mübala­ğalı ifadelerin teşvik (terğîb) çerçevesin­de yorumlanması gerekir.

Zayıf hadîslerle ibâdet ve faziletleri teşvik açısından amel edileceği de muhaddislerce ifade edilmektedir. Ayrıca bu ko­nudaki Sahih Hadîsleri göz önüne alarak evvâbîn adlandırmasını kuşluk na­mazı için kullanmanın daha isabetli ola­cağını söylemek de mümkündür.

Evvâbîn Namazından Bahseden Hadîsler:

"Kim akşam namazından sonra altı rek'at nâfile namaz kılar ve aralarında da kötü söz söylemezse, o namaz (sevap bakımından) on iki senelik ibâdete denk olur." [6]

"Her kim akşam namazından sonra altı rek'at nâfile namaz kılarsa, denizlerin köpükleri kadar olsa bile günahları affedilir." [7]

Bu Namazın Kuşluk Vaktinde Kılınacağına Dair Hadîsler:

Ashab-ı kirâmdan Zeyd b. Erkâm, kuşluk vakti bir takım insanların namaz kıldıklarını görmüş de; "Bu adamlar pekâlâ bilir ki, bu saatten başka zamanda namaz kılmak, daha faziletlidir. Çünkü, Rasûlullah (as), "Evvâbîn namazı, sıcaktan deve yavrularının ayakları yandığı zaman kılınır" buyurmuştur." [8]

Zeyd b. Erkâm, başka bir rivâyetinde şöyle demiştir: "Rasûlullah (as) Kûba'lıların yanına gitti. Vardığında, onlar namaz kılıyordu. Allah elçisi, onlara, 'evvâbîn namazı, sıcaktan deve yavrularının ayakları yandığı zamandır' buyurdu." [9]

Bu iki rivâyette kuşluk vaktinde kılınacak namazdan bahsedilmektedir ve bu namazın kaç rek'at olacağı belirtilmemiştir. Bu namaz hakkındaki tüm rivâyetlerin ve dört mezhebin fetvalarının detaylı incelenmesi daha isabetli olacaktır.

Evvâbîn Namazının Önemine Dair Hadîs:

Hz. Sevbân'dan nakledilen şu Hadîs de, evvâbîn namazının önemini belirtir:

"Allah Rasûlü, günün yarısından sonra namaz kılmayı severdi. Hz. Âişe: ‘Yâ RasûlAllah, sen bu saatte de mi namaz kılmayı seviyorsun?’ dedi. Resûlullah (as): "Bu saatte gök kapıları açılır ve Allah Teâlâ, bu saatte kullarına rahmetle bakar. Bu namaz Adem, Nûh, İbrahim ve İsâ'nın devam ettikleri bir namazdır" buyurdular. [10]

Evvâbîn namazının dört rekât olduğuna dâir çeşitli Hadîsler nakledilmiştir. Akşam namazından sonra ve altı rek'at kılındığına dair Hadîsler de nakledilir ve bunların uygulamada daha yaygın olduğu bilinmektedir. [11]

Hz. Peygamber, akşam namazından sonra altı rek'at nâfile namaz kılanın evvâbînden (günah işleyip, arkasından hemen tevbe eden kimselerden) sayılacağını bildirmiş ve arkasından da şu Âyeti okumuştur: "Rabbiniz, içinizden geçenleri çok iyi bilir. Eğer sâlih kimseler olursanız, şüphesiz Allah tevbe edenleri affedicidir" [12]

"... Eğer iyi kimseler olursanız şüphesiz ki O, kendine dönenler (evvâbîn)'i gerçekten bağışlayıcıdır" (İsrâ: 25)

İsrâ 25. Âyette Geçen “Evvâbîn” İfadesinin Tefsiri:

Avn el-Ukayli: "Dönen kimseler (evvâbîn) kuşluk namazını kılan kimselerdir" demektedir.

Sahih Hadîs’te de şöyle buyrulmuştur: "Evvâbîn namazı, deve yavrularının, yerin ısınmasından dolayı yere çöktükleri vakit kılınan namazdır." [13] 

Yusuf Semmak